Prazikwantel: czy może zwiększać wrażliwość guza na leczenie?

Komórka nowotworowa może przetrwać kontakt z lekiem, jeśli skutecznie hamuje własny program śmierci. Stąd pomysł, aby obok cytostatyku zastosować substancję osłabiającą tę obronę. W przypadku prazikwantelu badano przede wszystkim połączenie z paklitakselem. Celem było zwiększenie skuteczności tego leku, także wobec komórek wykazujących oporność. Najważniejsze doświadczenia przeprowadzono w hodowlach i u myszy. [1]

Znane zastosowanie przeciw pasożytom

Prazikwantel jest lekiem przeciwrobaczym o ustalonym zastosowaniu w schistosomatozie i zakażeniach określonymi przywrami wątrobowymi. Schistosomatozę wywołują przywry z rodzaju Schistosoma, których dorosłe postacie żyją w naczyniach krwionośnych. Korzyścią leczenia jest ograniczenie zakażenia i jego następstw. W dokumentacji Biltricide opisano badania kliniczne stanowiące podstawę tych wskazań. [2]

U pasożyta prazikwantel zaburza przepływ jonów wapnia. Prowadzi to do silnego skurczu mięśni i porażenia, a także uszkodzenia zewnętrznej powłoki. Jest to punkt wyjścia jego działania przeciwpasożytniczego. Badania onkologiczne sprawdzają inne zjawisko: możliwość współdziałania z lekiem, który uszkadza dzielące się komórki guza. [1,2]

Doświadczenie z leczenia zakażeń pomaga poznać losy substancji w organizmie. Dokumentacja opisuje między innymi szybki metabolizm w wątrobie oraz wpływ jej wydolności na stężenie leku. Ocena zastosowania onkologicznego wymaga jednak danych odnoszących się do takiego właśnie leczenia i jego czasu trwania. [2]

Co pokazało połączenie z paklitakselem?

Zespół Wu badał siedem linii komórek nowotworowych pochodzących z płuca, piersi, szyjki macicy i jelita grubego. Dodanie prazikwantelu nasilało działanie paklitakselu. Jednym z wyjaśnień był spadek ilości XIAP, białka utrudniającego uruchomienie apoptozy, czyli zaprogramowanej śmierci komórki. Gdy badacze sztucznie zwiększali ilość XIAP, działanie kombinacji słabło. [1]

Następnie sprawdzono myszy z przeszczepionymi komórkami raka jelita grubego DLD-1, opornymi na paklitaksel. Grupy liczyły po sześć zwierząt. Połączenie leków zmniejszało końcową masę guza o ponad 50% względem kontroli. Sam prazikwantel nie hamował wzrostu guza w tym doświadczeniu. Korzystny wynik dotyczył więc współdziałania dwóch substancji w konkretnym modelu. [1]

Na jakie pytanie powinny odpowiedzieć badania kliniczne?

Najciekawsze pytanie dotyczy uwrażliwienia nowotworu na cytostatyk: czy mechanizm zaobserwowany w laboratorium da się wykorzystać u pacjentów? Do oceny potrzebne są pomiary odpowiedzi guza, tolerancji połączenia i czasu utrzymywania się korzyści. [1]

Prazikwantel figuruje w rejestrze NCT02366884, dotyczącym różnych zestawów leków przeciwinfekcyjnych w zaawansowanych nowotworach. Wpis ma status nieznany i nie zawiera zamieszczonych wyników. Nie pozwala ustalić, ilu uczestników otrzymało tę substancję ani jaki był jej osobny wkład w leczenie. [3]

Obecnie wyraźnie widać zatem kierunek poszukiwań: ułatwienie komórkom wejścia w apoptozę podczas działania paklitakselu. Potwierdzenie korzyści u ludzi wymaga osobnej oceny klinicznej tego połączenia. [1,3]

Książka już wkrótce

Więcej o tym temacie przeczytasz w książce „Protokoły – przegląd najbardziej znanych i ich omówienie w terapiach onkologicznych i nie tylko”. Już wkrótce dostępna.

Źródła

[1] Wu Z.H., Lu M.-K., Hu L.Y., Li X. Praziquantel Synergistically Enhances Paclitaxel Efficacy to Inhibit Cancer Cell Growth. PLOS ONE. 2012;7(12):e51721. Publikacja 12.12.2012. DOI: 10.1371/journal.pone.0051721. Pełny tekst.

[2] DailyMed. Biltricide (praziquantel): prescribing information. Dokumentacja produktu; dostęp 30.10.2026. Pełna etykieta.

[3] ClinicalTrials.gov. NCT02366884: Atavistic Chemotherapy and Immunotherapy in Advanced, Metastatic, and Otherwise Incurable and Lethal Cancers Under Conventional Treatments. Rejestr badania; ostatnia aktualizacja 06.04.2022; odczyt 30.10.2026. Rekord badania.