Mebendazol w onkologii: co bada się poza działaniem przeciwpasożytniczym?

Mebendazol zainteresował onkologów zdolnością do zaburzania podziału komórek nowotworowych. Badacze sprawdzają, czy może ograniczać rozwój guza i wzmacniać działanie innych leków. Doświadczenia laboratoryjne doprowadziły już do prób klinicznych, między innymi w raku jelita grubego i glejakach. Ich wyniki pokazują, jak wiele zależy od rodzaju nowotworu i badanego połączenia. [1–5]

Jak może utrudniać rozwój guza?

Dzieląca się komórka buduje wrzeciono podziałowe. To układ włókien, który rozdziela chromosomy. W badaniach komórek raka płuca mebendazol zaburzał budowę tych włókien i zatrzymywał podział. Następnie uruchamiały się mechanizmy apoptozy, czyli uporządkowanej śmierci komórki. U myszy obserwowano również ograniczenie wzrostu guzów i liczby eksperymentalnych zmian w płucach. [1]

Taki mechanizm wyjaśnia zainteresowanie lekiem. Kolejny krok wymaga jednak sprawdzenia, jaka ilość substancji dociera do guza. Podczas prób klinicznych obserwowano dużą zmienność stężeń między pacjentami. Dlatego formulacja, wchłanianie i czas utrzymywania odpowiedniej ekspozycji są ważną częścią badań. [2,3]

Co pokazało badanie raka jelita grubego?

W małym, podwójnie zaślepionym badaniu Hegazy i współpracowników uczestniczyło 40 osób z przerzutowym rakiem jelita grubego. Wszyscy otrzymywali FOLFOX4 i bewacyzumab. Połowie dodano mebendazol, a połowie placebo. Po 12 tygodniach odpowiedź guza odnotowano u 65% osób w grupie mebendazolu i 10% w grupie kontrolnej. Mediana czasu bez progresji wyniosła odpowiednio 9,25 i 3 miesiące. [4]

To korzystny sygnał dotyczący dodatku do konkretnej terapii. Próba obejmowała po 20 osób w grupie i wymaga niezależnego powtórzenia. [4]

Inny wynik przyniosło badanie Mansooriego. Spośród 11 osób z opornymi nowotworami przewodu pokarmowego 10 rozpoczęło leczenie samym mebendazolem. Choroba postępowała u wszystkich leczonych. Próbę zakończono wcześniej z powodu braku korzyści oraz trudności z utrzymaniem zakładanego stężenia leku. Badania te dotyczyły innych sytuacji klinicznych: dodatku do terapii oraz monoterapii. [3,4]

Jak daleko zaszły badania glejaków?

W fazie I Gallii mebendazol łączono z temozolomidem u 24 dorosłych z nowo rozpoznanymi glejakami wysokiego stopnia. Badanie oceniało przede wszystkim tolerancję. U części osób wzrosły enzymy wątrobowe. Mediana przeżycia wyniosła 21 miesięcy, lecz bez grupy kontrolnej i przy różnych rozpoznaniach nie można określić udziału mebendazolu w tym wyniku. [2]

W późniejszej fazie II Patila 88 osób z nawrotowym glejakiem wielopostaciowym otrzymywało mebendazol z temozolomidem albo lomustyną. Żadne ramię nie osiągnęło założonego progu przeżycia dziewięciomiesięcznego. Obie grupy dostawały mebendazol, więc porównanie nie wyodrębniało jego działania. [5]

Najbardziej interesujący kierunek to dziś sprawdzanie konkretnych połączeń w jasno określonych nowotworach. Potrzebne są badania pokazujące, kiedy mechanizm zaobserwowany w laboratorium może poprawić odpowiedź na leczenie, czas bez progresji lub przeżycie. Dotychczasowe dane obejmują zarówno obiecujące sygnały, jak i próby bez oczekiwanej korzyści. [1–5]

Książka już wkrótce

Więcej o tym temacie przeczytasz w książce „Protokoły – przegląd najbardziej znanych i ich omówienie w terapiach onkologicznych i nie tylko”. Już wkrótce dostępna.

Źródła

[1] Sasaki J, Ramesh R, Chada S, Gomyo Y, Roth JA, Mukhopadhyay T. The anthelmintic drug mebendazole induces mitotic arrest and apoptosis by depolymerizing tubulin in non-small cell lung cancer cells. Molecular Cancer Therapeutics. 2002;1(13):1201–1209. PubMed. Strona publikacji.

[2] Gallia GL i wsp. Mebendazole and temozolomide in patients with newly diagnosed high-grade gliomas: results of a phase 1 clinical trial. Neuro-Oncology Advances. 2021;3(1):vdaa154. DOI: 10.1093/noajnl/vdaa154. PubMed.

[3] Mansoori S, Fryknäs M, Alvfors C, Loskog A, Larsson R, Nygren P. A phase 2a clinical study on the safety and efficacy of individualized dosed mebendazole in patients with advanced gastrointestinal cancer. Scientific Reports. 2021;11:8981. DOI: 10.1038/s41598-021-88433-y. Pełny tekst.

[4] Hegazy SK i wsp. Mebendazole; from an anti-parasitic drug to a promising candidate for drug repurposing in colorectal cancer. Life Sciences. 2022;299:120536. DOI: 10.1016/j.lfs.2022.120536. PubMed.

[5] Patil VM i wsp. Mebendazole plus lomustine or temozolomide in patients with recurrent glioblastoma: A randomised open-label phase II trial. EClinicalMedicine. 2022;49:101449. DOI: 10.1016/j.eclinm.2022.101449. Pełny tekst.