Żelazo

Żelazo / Ferrum / Iron / potocznie: „pierwiastek krwi”

---

Nazwy:

• Żelazo (polska)
• Ferrum (łacińska)
• Iron (angielska)
• Potoczna: pierwiastek krwi, minerał krwi

---

Numer CAS:

7439-89-6

---

Składniki aktywne:

• Żelazo elementarne (Fe) – forma pierwiastkowa
• Sole żelaza (m.in. siarczan żelaza(II), fumarat żelaza(II), glukonian żelaza(II))
• Związki kompleksowe (np. żelazo hemowe w hemoglobinie, żelazo niehemowe w roślinach)

---

Działanie terapeutyczne / Na co pomaga:

• Uczestniczy w transporcie tlenu (składnik hemoglobiny i mioglobiny)
• Wspomaga produkcję czerwonych krwinek i zapobiega anemii
• Bierze udział w procesach oddychania komórkowego
• Wzmacnia odporność i wspiera funkcjonowanie układu nerwowego
• Poprawia ogólną kondycję fizyczną i psychiczną
• Wspiera metabolizm energetyczny

---

---

Efektywne porcje (dawkowanie):

• Zalecane dzienne spożycie (wg EFSA i WHO):
  • Dorośli mężczyźni: 8–10 mg / dobę
  • Kobiety w wieku rozrodczym: 18 mg / dobę
  • Kobiety w ciąży: 27 mg / dobę
  • Dzieci: 7–15 mg / dobę (w zależności od wieku)

Dawkowanie suplementów żelaza powinno być dostosowane do wyników badań laboratoryjnych (poziom ferrytyny, hemoglobiny). Przekroczenie zalecanych dawek może prowadzić do działań niepożądanych.

---

Opis substancji (pochodzenie, historia, zastosowanie):

Krótka informacja czym jest:

Żelazo (Ferrum) to niezbędny pierwiastek śladowy, będący kluczowym składnikiem hemoglobiny, mioglobiny oraz licznych enzymów oksydoredukcyjnych. Występuje w organizmach ludzi, zwierząt i roślin, pełniąc istotną rolę w procesach metabolicznych i oddechowych.

Jak powstała / skąd pochodzi:

Żelazo występuje naturalnie w skorupie ziemskiej w postaci rud (m.in. hematyt, magnetyt, limonit). W kontekście biologicznym, pierwiastek ten odgrywał kluczową rolę w ewolucji życia tlenowego. Jego niedobór i nadmiar są znane medycynie od starożytności – wzmianki o leczeniu anemii preparatami żelaznymi pochodzą już z czasów Hipokratesa.

Inne istotne informacje:

• Forma podania: tabletki, kapsułki, roztwory doustne, iniekcje (w leczeniu szpitalnym)
• Pochodzenie: naturalne i syntetyczne (w zależności od preparatu)
• Status prawny: dozwolone w suplementach diety, produktach leczniczych i żywności wzbogaconej
• Żelazo hemowe (pochodzenia zwierzęcego) wchłania się lepiej niż niehemowe (pochodzenia roślinnego)
• Preparaty żelaza są nadzorowane przez URPLWMiPB w Polsce oraz EMA w UE

---

Skutki uboczne stosowania:

• Nudności, bóle brzucha, zaparcia lub biegunka
• Ciemne zabarwienie stolca (efekt nieszkodliwy)
• W przypadku przedawkowania – ryzyko uszkodzenia wątroby, trzustki i serca (hemochromatoza)
• Interakcje: ograniczenie wchłaniania przez wapń, kofeinę, błonnik, niektóre antybiotyki

---

Uwagi dotyczące bezpieczeństwa:

• Nie stosować bez konsultacji z lekarzem w przypadku chorób wątroby, nerek lub zaburzeń metabolizmu żelaza
• Zalecane jest przyjmowanie żelaza z witaminą C, która zwiększa jego biodostępność
• Suplementacja powinna być kontrolowana laboratoryjnie
• Preparaty z żelazem należy przechowywać poza zasięgiem dzieci (ryzyko zatrucia)

Źródło:

1. https://ods.od.nih.gov/factsheets/Zinc-HealthProfessional/
2. https://medlineplus.gov/ency/article/002416.htm
3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK547698/
4. https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements-zinc/art-20366112

Data publikacji: 01.10.2025